السلمي ( مترجم : حسيني )

72

ذكر النسوه المتعبدات الصوفيات ( نخستين زنان صوفي ) ( عربي ، فارسي )

دوست ندارم بلكه مانند برادر دوست دارم . ( ابن جوزى ، همان ، ربع 211 ، 4 ) ساير تذكره‌نويسان نيز معاشرت وى با احمد را چون خواهر و برادر نوشته‌اند . بعيد نيست كه زندگى مذهبى خواهران راهب مسيحى در ابتدا موجب شده است تا زنان عارف مسلمان نيز تجرد پيشه كنند . هرچند قرآن و سنّت پيامبر بارها رهبانيت و تجرد را طرد كرده باشند . ( اسميت ، 1974 ، 165 ) . از دلايل ايجاد خانقاه‌ها و رباطها هم تجرد و عزلت صوفيان بوده چرا كه ايشان علاقه‌مند بودند دور از هياهوى جمعيت مردمان و به تنهايى زندگى كنند تا در طريق توحيد به وحدت و يگانگى برسند . نخستين جايگاه‌هاى صوفيه از آن مردان بود ولى زنان عارف مسلمان نيز از سال‌هاى اول اسلام در مكه اماكنى جهت سكونت و عبادت داشته‌اند . مقريزى در الخطط گزارشى از تأسيس چندين خانقاه زنان در نزديكى شهر مكه مىدهد . ( اسميت ، 1974 ، 173 ) رابعه عدويه نيز از جمله زنانى بود كه تجرد را بر تأهل اختيار كرد تا با به دست آوردن آزادى و استقلال ، فرصت انجام اعمال طريق تصوف را داشته باشد و به بالاترين درجات دست يابد ( اسميت ، همان ) . رابعه خود را وقف خدا كرد . از وى درباره‌ى تجردش پرسش‌هايى شده كه وى با هوشيارى تمام به آن‌ها پاسخ داده است . در تذكره الاولياء آمده كه « حسن بصرى از رابعه پرسيد رغبت شوهر كنى ؟ گفت : عقد نكاح بر وجودى وارد بود . اينجا وجودى كجاست ، كه من از آن من نيم ، از آن اويم و در سايه‌ى حكم او . خطبه از او بايد كرد . » ( عطار ، 1366 ، 79 ) بااين‌همه تجرد معيار اساسى براى صوفيگرى نبوده است و بيشتر زنان عارف ، همسران مردان صوفى بوده‌اند .